Sổ tay: Trong “đầm lầy” văn hóa mỹ thuật Việt Nam…

bởi Nguyên Hưng vào ngày 19 tháng 10 2012 lúc 18:08 ·

Trong bài “Phê bình mỹ thuật Việt Nam”, tôi đã viết: “Mỹ thuật Việt Nam là một nền mỹ thuật bất hạnh”.

 

Nhiều người, không đồng ý như vậy. Nhưng thử nghĩ kỹ xem, nền mỹ thuật Việt Nam hiện tại, thực tế, không gì khác hơn, là “một nền nghệ thuật lâm thời”, gồm những “nghệ sĩ lâm thời”, làm ra những tác phẩm “nghệ thuật” chỉ có “giá trị lâm thời”, và, tất cả những điều đó, thật bất hạnh, đã không được ý thức, đã không trở thành đối tượng của phê bình.

 

Mỹ thuật Việt Nam hiện đại, do đó, không có cơ may tồn tại thực sự. Nền móng của nó, nói một cách hình tượng là “đầm lầy”. Trên “đầm lầy”, không ai có thể xây dựng lâu đài. Ngay ý định đi đứng cho thẳng lưng cũng không thể. Nổi trên bề mặt hiện nay, chỉ là những cố gắng “lăn, lê, bò, toài” hay “bấu víu vào một cái gì đó”.

 

Ở Việt Nam, ý kiến này, tôi đã phát biểu nhiều lần, trên báo, nơi này nơi kia, nhưng cũng đã bị chìm lấp. Chưa bao giờ được đào xới. Cho dù chỉ là phản bác.

 

Điều này không khó hiểu. Có nhiều nguyên do.

 

Có nguyên do “sợ vạ miệng”. Nỗi sợ cố hữu của người Việt Nam.

 

Có nguyên do khác, “đáng sợ” hơn, đang ngự trị trên tâm lý số đông người Việt Nam hiện tại, là sự đánh mất ý thức về một “trách nhiệm chung, một tương lai chung”. Suy nghĩ “đời người ngắn lắm…” chi phối một cách phổ biến, khiến cho ai cũng tinh khôn theo kiễu “ăn cỗ đi trước, lội nước theo sau”. Chuyện “quốc gia hưng vong thất phu hữu trách” chẳng mấy khi nghe ai nhắc…

 

Có nguyên do khác, hết sức căn bản, là hạn chế của tầm nhìn. Ở Việt Nam, ai cũng biết, sự ra đời Thuyết Tương đối của Einstein, Phân tâm học của Freud v.v…đã làm thay đổi cách suy nghĩ của nhân loại thế kỹ 20, nhưng cụ thể, chúng đã đóng góp những tiền đề gì cho cách suy nghĩ mới đó, và cụ thể, cách suy nghĩ mới đó như thế nào v.v… thì phần lớn đều “mơ màng”.

 

Nói vậy vẫn “cao vời”. Thực tế “bi thảm” hơn. Một “tú tài” ngày nay, chẳng biết chút gì về Tâm lý học đại cương, Xã hội học đại cương, chẳng biết chút gì về Luận lý học…, thì riêng chuyện tự biết mình, có suy nghĩ độc lập, đối với họ đã là điều thậm chí không được ý thức. Ngay cả trong giới “được gọi là trí thức”, “có tên tuổi”, không ít người vẫn không phân biệt được giữa cái “tự do bên ngoài” và “tự do bên trong” khác nhau như thế nào. Bởi vậy, có người, khi bị kiềm chế, do yêu cầu tồn tại, vẫn “kiên cường ý chí”, nhưng khi “được uống rượu Tây”, thì “xỉn”, nói năng quờ quạng…

 

Vân vân và vân vân. Chập chùng nguyên do.

 

Với những nguyên do như vậy, mà cốt lõi là cá nhân không có cái bản lĩnh của con người tự do, thì còn hy vọng gì được nữa! Chị Trịnh Thị Minh Hà nếu sống trong nước, thì cũng chìm lấp như vậy thôi. Giờ, ở nước ngoài, chị có làm gì, thì trong nước, cũng chẳng mấy ai biết… Nói chung, Mỹ thuật Việt Nam hiện tại tồn tại như những ảo ảnh. Không thể phát triển. Không lưu dấu vết ở bất kỳ nơi đâu. Kể cả trong tâm thức người Việt Nam. Là người Việt Nam, tôi chẳng vui sướng gì khi nói như thế.(Hơn nữa, đang sống trong nước, tôi biết, trách nhiệm về lời nói của mình rất nặng nề…). Nhưng, đó là một sự thực, mà tôi tin, không phải riêng tôi, mọi người Việt Nam, sớm muộn gì rồi cũng phải đối diện.

 

Đối diện, và phải tự đề ra cho mình những nhiệm vụ mới. Bằng không, chính mình cũng chỉ sẽ tồn tại như một ảo ảnh.

 

 

 

 

Nguyên Hưng

(2002)

 

 

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s