CHUYỆN DÀI BẢO TÀNG MỸ THUẬT Ở VIỆT NAM, CÒN DÀI…(*)

bởi Nguyên Hưng vào ngày 25 tháng 7 2012 lúc 12:00 sáng ·

Bảo tàng mỹ thuật, ở đâu, cũng được hiểu là không gian lưu trữ những giá trị tiêu biểu và mang tính điển phạm (canon) của một nền nghệ thuật, một giai đoạn nghệ thuật, một vùng đất nghệ thuật, một trào lưu nghệ thuật, hay, của một nghệ sĩ v.v…

 

Trong ý nghĩa đó, bảo tàng mỹ thuật-cho dù là bảo tàng tư nhân, bảo tàng chỉ về một nghệ sĩ…-bao giờ cũng được hiểu thêm, là không gian lưu trữ những mối đồng cảm chungnhững niềm tự hào chungnhững bài học chung, và, những niềm khích lệ chung v.v… của, không chỉ một nền nghệ thuật, một đất nước, mà rộng hơn, thậm chí của con người nói chung, xuyên qua mọi thời đại…

 

 

“Tắm đêm”-tranh Bùi Quang Ngọc

 

 

Trong cách hiểu như vậy, việc xây dựng và mở cửa các bảo tàng mỹ thuật, không phải chỉ là để lôi kéo du khách, phục vụ giới nghiên cứu…, mà còn là một trong những hoạt động không thể thiếu của một thể chế văn hóa-giáo dục. Người ta đến bảo tàng mỹ thuật, là lặn sâu vào thế giới tâm hồn của của một cộng đồng, một con người, là bước vào thế giới sinh động của những khám phá, những trãi nghiệm và đối thoại… Bảo tàng mỹ thuật trở thành một không gian chiêm nghiệm, nơi người ta có thể nhận thấy cuộc sống con người thực ra phong phú hơn, quí giá hơn…, và, lớn lên

 

Những người quản lý bảo tàng mỹ thuật, do đó, luôn luôn, phải là những chuyên gia. Đặc biệt là những người làm nên “phần hồn”-những người làm công việc sưu tầm, chọn lọc tác phẩm, những người làm công việc hệ thống hóa và trưng bày tác phẩm, những người làm công việc truyền thông và tổ chức sự kiện nhằm sinh động hóa hay nhằm gia tăng giá trị hoạt động bảo tàng v.v…

 

Các bảo tàng mỹ thuật ở Việt Nam, cho đến nay, có rất ít dấu hiệu về sự có mặt của các loại chuyên gia như thế. Tại ngân sách dành cho các bảo tàng quá eo hẹp chăng? Tại cơ chế còn có quá nhiều trói buộc chăng? Hay tại sự yếu kém của các thành phần “chuyên gia” đang làm việc? Hay tại sự bất cập của các nhà quản lý ở ngay các bảo tàng, thậm chí là ở ngay cấp chính phủ?… Hình như tất cả các câu hỏi nêu ra ở đây đều không thừa. Hình như tất cả đang là một mớ bòng bong cứ chèo kéo kìm hãm lẫn nhau…

 

Cho đến nay, đã có nhiều ý kiến phê bình thực trạng nghèo nàn, ít giá trị thực chất, đìu hiu và èo uột… của các bảo tàng mỹ thuật ở Việt Nam. Hầu hết, đều với mong muốn mọi chuyện sẽ tốt đẹp hơn. Nhưng xem ra, để hóa giải thực trạng này, có lẽ, không phải là chuyện dễ dàng. Đào tạo được chuyên gia là chuyện đã khó. Để thấy được chuyên gia giỏi là chuyện khó hơn. Và, từ thấy cho đến dùng được là cả một khoảng cách diệu vợi…

 

Vấn đề cốt lõi chi phối cả thảy, theo tôi, thực ra vẫn là cách nhìn, cách nghĩ về nghệ thuật.  Ở Việt Nam, cho đến nay, vẫn chưa có một công trình lý luận hay phê bình lý thuyết nào đụng chạm đến vấn đề này. Do đó, mọi chiến lược diễn giải nghệ thuật ở Việt Nam, vẫn cứ theo quán tính của các kiểu tư duy thời bao cấp, thậm chí là tư duy thời chiến… Không chỉ vẫn bất cập với đặc trưng riêng của từng loại hình nghệ thuật, mà còn quá duy ý chí trong các quan điểm về chức năng của nghệ thuật, bất cập thực tế.  Khi các chiến lược diễn dịch nghệ thuật mang tính định chế chưa được thay đổi thì các tiêu chí thế nào là những giá trị tiêu biểu và mang tính điển phạm (canon) của một nền nghệ thuật cũng sẽ không thể thay đổi; thì các cơ chế nâng đỡ và thúc đẩy cho hoạt động bảo tàng cũng sẽ không thể thay đổi thực sự về chất… Và, khi những thứ này không thay đổi-tức diện mạo, tức “phần hồn” của bảo tàng chưa thay đổi-thì tất cả những hoạt động khác, từ truyền thông đến tổ chức sự kiện này nọ v.v… cũng sẽ… bằng thừa!

 

Lâu nay, ở Việt Nam, chổ này chổ kia, đã đề cập đến sự có mặt cần thiết của “nhân vật” curator trong việc chuyên nghiệp hóa hoạt động bảo tàng mỹ thuật. Nhưng, cơ chế nào sẽ dung dưỡng “nhân vật” này? Và, ngay cả khi được dung dưỡng, liệu họ có làm được gì hay không khi mà các tiêu chí phát hiện và tiến cử nghệ thuật của họ và của các nhà quản lý vẫn cứ luôn sai nhịp…!

 

Ngay cả việc tưởng như đơn giản nhất, nên làm nhất là việc tổ chức đưa các em học sinh phổ thông đến tham quan bảo tàng, tập cho các em tiếp xúc dần với nghệ thuật thôi, cũng đã là việc không tưởng. Bảo tàng nào cũng có thể đặt cách được một nhân viên phụ trách phần việc đó, cũng có thể trích ra một khoảng ngân sách để làm. Nhưng vấn đề không nằm ở đó. Vấn đề nằm ở phía giáo dục… Chịu!

 

 

 

 

Nguyên Hưng

Doanh nhân Sài Gòn cuối tháng-số tháng 10/2007

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s