“Vẽ cho mình”, và “vẽ để bán” (*)



Nghe rất “hoàn cảnh”. Ừ, họa sĩ thì cũng phải sống. Nghệ thuật là cái “cao vời”. “Vẽ cho mình” hiểu như “làm nghệ thuật” là chấp nhận cô đơn. Công chúng nói chung hay người mua tranh “chỉ đến thế thôi”. Biết làm sao! Giọng điệu này, ở Việt Nam, ai có lẽ, cũng nghe nhiều. Nhiều, rất nhiều họa sĩ, có thể, đã không nói vậy, nhưng làm như vậy. Ừ, họa sĩ thì cũng phải sống…

Tính ra, nói như vậy, hay làm như vậy, là còn quá “thật thà”. Vẫn còn bị lùng nhùng giữa cái tạm gọi là “đạo đức nghề nghiệp”, sự “lý tưởng hóa tư cách nghệ sĩ” với cái sống hàng ngày bị câu thúc bởi đủ các loại nhu cầu và quan hệ trần tục v.v… Trong thực tế, không ít họa sĩ cứ khủng khỉnh vẽ tranh để bán, cứ “sáng tác” không cần sáng tạo, cứ “tâm tư” không cần chân tình, cứ “nhân bản”, cứ lặp lại…, nhưng vẫn khệnh khạng bàn chuyện nghệ thuật. Họ đâu cần chia đôi, chia ba chính mình. Và họ cũng đã thu lời đủ thứ. Lời tiền bạc. Đương nhiên. Danh tiếng họ cũng lời. Chẳng phải báo chí hàng ngày vẫn đang khen ngợi họ. Chẳng phải tranh họ cũng “xuất ngoại” ào ào. Và, nhìn hẹp hơn, trong quan hệ xã hội, gia đình, họ dễ được xem là những người thành công trong nghệ thuật, thành đạt trong cuộc đời. Và, “đàng hoàng”.

Sự “thật thà” này, so với những người khủng khỉnh, khệnh khạng kia, là một sai lầm tai hại. Bởi, trước hết, chia đôi như vậy, là hạ thấp công chúng, hạ thấp người mua tranh. Đã vậy, ai thèm mua tranh để mà vẽ bán. Thua là cái chằc! Các nhà buôn tranh sẽ lãng tránh. Nguyên tắc tiếp thị không chấp nhận. Trong mắt nhân gian, nghệ thuật mờ mờ ảo ảo, thà là “sở khanh” còn có chổ vênh vang!…

Mà so với những người làm nghệ thuật “thực sự”, sự “thật thà” này đâm ra “tội nghiệp”. “Tội nghiệp”, bởi xét đến cùng, lộ ra, chỉ là sự “gồng mình của một cá tính yếu đuối”. Thiếu tự tin. Thiếu ý thức triệt để về con đường nghệ thuật. “Vẽ cho mình”, anh “là mình”. OK! Nhưng “vẽ để bán”, anh là ai?! Phải chăng, anh cũng như “ai”, “không sướng cũng rên”?! (Câu này độc địa thật. Nhưng là câu nói các họa sĩ ta vẫn nói về nhau). Việc này, khiến cho ai cũng có thể nghi ngờ cái khoảng “là mình” kia. Chia hai, chia ba là tự phủ định tư cách nghệ sĩ của mình. Tự hạ thấp mình. Trong thực tế, có không ít họa sĩ thực sự có tài, vẽ giỏi, nhưng bởi chia hai, chia ba mình như thế, mà cả đời không làm nên “sư nghiệp”. Tiền vào lèo tèo, mà danh cũng bập bềnh. Không có một curator nào dám ‘lăng-xê” một ông họa sĩ “cái gì cũng chuyên”. Trong cái gọi là “thế giới nghệ thuật”, có “thượng vàng, hạ cám”. Nhưng với một nghệ sĩ, thì không thể sáng tác theo kiểu “thượng vàng, hạ cám”… Ở một khía cạnh khác, nó còn là dấu hiệu đáng ngờ về tài năng. Chẳng phải xưa nay, ai vẽ tranh cũng bán được sao. Mà trong đó, đâu cứ gì chỉ là những người chỉ vẽ tranh để bán!

“Sai lầm thảm hại”. Và “tội nghiệp”. Nhưng ở Việt Nam, giọng điệu này, cách hành xữ này, lại rất phổ biến. Thật buồn. Có thể nói ngắn gọn lại, đó, không gì khác hơn, là phần “dễ thấy” của một tâm thế nhập nhằng phổ biến trong một bối cảnh xã hội nhập nhòa.

Nguyên Hưng

Advertisements

2 responses to ““Vẽ cho mình”, và “vẽ để bán” (*)

  1. Đổi chủ đề sang lĩnh vực âm nhạc ta sẽ nhận được sự phân tích, nhận định tương tự. Ôi các nghệ sĩ của Tony Riverside, các anh là “nhạc công” hay là “nghệ sĩ”?

  2. Pingback: “Vẽ cho mình”, và “vẽ để bán” (*) « THẠCH THƯ XÁ·

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s